«

»

Sep 02

Veće i manje – merne jedinice

Pitanje:

Kako znamo kad ćemo pretvarati jedinice u manje, a kad u veće?
šalje: eldina arapcic

Odgovor:

Kada koristimo štopericu na trkačkoj stazi ili lenjir u školskoj svesci, mi izvodimo neko merenje. Merenje je upoređivanje neke fizičke veličine sa drugom veličinom iste vrste, koja je usvojena za jedinicu mere. Tako mi merenjem dobijamo određenu brojnu vrednost izraženu u toj jedinici mere, odnosno 30 sekundi ili 5 centimetara.

Širom sveta postojale su različite merne jedinice za iste fizičke veličine. U cilju smanjivanja mogućnosti grešaka i olakšavanja saradnje, uveden je Međunarodni sistem jedinica (SI) i definisano je sedam osnovnih jedinica iz kojih se mogu izvesti sve ostale.

Za lakše i praktičnije korišćenje mernih jedinica uvedeno je još jedno pravilo. Objasnimo to na primerima. Snagu, fizičku veličinu jednaku radu u jedinici vremena, izražavamo u vatima (W). Ukupna snaga hidroelektrane Djerdap 1 iznosi 1026000000 vati, a uobičajena snaga laserskog pokazivača oko 0,001 vat. Dužinu po SI sistemu izražavamo u metrima (m). Prosečno rastojanje Zemlje od Sunca iznosi 150000000000 metara, a poluprečnik jednog protona 0,000000000000000842 metara.

Očigledno, želimo da zaobiđemo zbunjujuće brojanje nula, te koristimo jedinice sa određenim prefiksima, čime izražavamo 10, 100, 1000 itd. (ili jednu desetinu, jednu stotinu itd.) osnovnih jedinica. Naprimer, daljinu između gradova izražavamo u kilometrima, gde se prefiks kilo odnosi na hiljadu puta veću jedinicu od osnovne. Često korišćeni prefiksi su i mega (milion puta veće), giga (milijardu puta veće), centi (sto puta manje), mili (hiljadu puta manje), mikro (milion puta manje) i drugi. Sada snaga Djerdapa postaje 1026MW (megavati) ili 1,026GW (gigavati), a snaga laserskog pokazivača 1mW (milivat).

Konačno, podjednako je tačno napisati 0,1 mega ili 100 kilo jedinica. Međutim, radi pogodnosti, koristimo jedinice SI sistema sa prefiksom tako da u broju bude najmanje moguće nula, pri čemu u okviru nekog proračuna sve veličine vraćamo u osnovne jedinice.

About Marija Janković

Student Fizičkog fakulteta u Beogradu. Nekadašnja polaznica, a sada mlađi saradnik seminara fizike u Istraživačkoj stanici Petnica i jedna od urednika Viva-fizika portala. Interesovanja: prirodne nauke, informatika, fotografija, istorija i esperanto.

More Posts (73)

1 ping

  1. Za 10 puta

    [...] Jedno od pitanja koje su posetioci Viva fizika postavljali je: Šta je veliko, a šta malo u fizici? [...]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Slider by webdesign